Trang chủ » văn hóa sapa » Nghề thủ công rèn đúc của người Hmông ở Cát Cát


Nghề thủ công rèn đúc của người Hmông ở Cát Cát


Nghề thủ công rèn đúc của người Hmông ở Cát Cát

Người Hmông ở thôn Cát Cát, xã San Sả Hồ (Sa Pa) có nghề rèn đúc được lưu truyền từ nhiều đời. Họ đã sáng tạo ra được nhiều loại công cụ sản xuất và dụng cụ sinh hoạt như: súng kíp, cuốc, xẻng, dao, liềm...Một sản phẩm rèn đúc ra đời là cả một quy trình liên hoàn. Trước tiên là đắp lò và chuẩn bị than đốt. Lò được đắp bằng một loại đất sét dẻo và có đặc tính chịu lửa cao. Mặt lò võng xuống để cho than vào. Than để đốt là thường là gỗ rẻ và gỗ khi.Lựa chọn nguyên liệu sẽ tùy vào sản phẩm cần rèn đúc là gì, mỗi loại công cụ lại cần độ dẻo, độ cứng khác nhau để phù hợp với từng công việc. Nếu sản phẩm là một con dao phát thì phải có tỉ lệ thép và độ cứng cao để có thể cắt được những rễ cây lớn. Làm lưỡi cày cũng cần phải tìm nguyên liệu đạt những yêu cầu giống như với loại dao phát. Để tiến hành rèn đúc cần có hai người, một người kéo quạt gió và một người rèn. Quạt gió được làm từ một loại gỗ tốt như gỗ rẻ, gỗ sồi...Ruột quạt gió làm bằng lông gà, buộc xung quanh một vòng gỗ tròn. Khi quạt, người thợ phụ dùng tay kéo phần phía trong ruột theo kiểu đẩy ra đẩy vào để tạo nên luồng gió có cường độ cao. Việc đẩy quạt không phải lúc nào cũng giống nhau mà phụ thuộc vào vật liệu rèn là gì và đang ở giai đoạn nào trong toàn bộ quy trình.

Khi rèn, người thợ đặt nguyên liệu đúc vào môi đúc, cho lên bếp lò than và nung đỏ. Nguyên liệu sau khi nung chảy sẽ được đổ vào khuôn đúc, sau đó tháo dỡ ra cho sản phẩm nguội hẳn.Để sản phẩm được như ý muốn thì người thợ rèn phải gắn kết hoặc cắt nhỏ nguyên liệu ra cho phù hợp với kích cỡ của công cụ. Nguyên liệu được đưa vào lò nung nóng đỏ nhưng không để già lửa lò, sau đó tạo phôi có chiều cao, chiều rộng tương đương với sản phẩmTiếp theo là công đoạn tạo dáng, người thợ phải hình dung được hình dạng của công cụ, sau đó dùng đột và búa cắt thành hình công cụ cần rèn. Tạo dáng xong, sản phẩm sẽ được vùi trong lò than đến khi nung đỏ thì lập tức lấy ra để rèn tán và tôi vật liệu. Mục đích của việc tôi vật liệu rèn đang nóng đỏ cho vào nước lạnh là để nhiệt độ của vật liệu rèn giảm đột ngột khiến cho các phân tử sắt không kịp trở lại trạng thái ban đầu. Các sản phẩm khác nhau có thời gian ngâm trong nước lạnh khác nhau.Cuối cùng là giai đoạn mài. Có nhiều cách mài như mài thô ráp, mài mịn. Tùy vào mỗi vật liệu mà có kĩ thuật mài khác nhau. Nếu dùng đá mài không chuẩn sẽ dẫn đến việc các sản phẩm rèn không đạt chất lượng tốt.Hiện nay, hoạt động rèn đúc ở Cát Cát vẫn được duy trì thường xuyên và trở thành một trong những nghề thủ công tiêu biểu được du khách trong và ngoài nước quan tâm tìm hiểu. Sản phẩm làm ra chủ yếu phục vụ cho gia đình, cộng đồng, và còn trở thành một loại hàng lưu niệm độc đáo và đặc thù của người Hmông Sa Pa tới khách du lịch.